Thổi hay ngoài đời nhưng thu lại thì tiếng rè, vang ù, lẫn tiếng quạt, đó là chuyện rất nhiều người chơi sáo gặp khi lần đầu thu âm. Tin vui là bạn không cần phòng thu đắt tiền: chọn đúng chỗ, đặt micro đúng cách và chỉnh mức thu hợp lý đã quyết định phần lớn chất lượng bản thu. Dưới đây là những kinh nghiệm mình rút ra sau nhiều lần thu tại nhà.

1. Chọn phòng: ít vang và yên tĩnh

Phòng quyết định nhiều hơn bạn nghĩ. Tiếng sáo phản xạ trên tường cứng, sàn gạch, kính sẽ tạo tiếng vang ù rất khó sửa về sau.

  • Chọn phòng có nhiều đồ mềm: rèm dày, chăn gối, tủ quần áo, sofa. Phòng ngủ thường tốt hơn phòng khách trống.

  • Tránh đứng sát tường hay góc phòng; đứng giữa phòng hoặc quay mặt về phía rèm, tủ quần áo.

  • Tắt nguồn ồn: quạt, điều hoà, máy lọc nước, đóng cửa sổ. Tai người dễ bỏ qua tiếng ồn nền, micro thì không.

  • Thu vào giờ yên tĩnh, tránh giờ xe cộ đông hay hàng xóm đang sửa nhà.

Mẹo nhỏ: vỗ tay một cái thật to rồi nghe. Tiếng vang kéo dài là phòng đang "vang", hãy treo thêm chăn hoặc chuyển chỗ khác.

2. Thiết bị: bắt đầu từ cái bạn đang có

Điện thoại

Điện thoại đời mới thu sáo khá ổn nếu đặt đúng chỗ. Dùng ứng dụng ghi âm, chọn chất lượng cao hoặc không nén nếu có, và tắt các tính năng tự giảm ồn, tự cân bằng âm lượng: chúng hay "ăn" mất tiếng ngân và làm tiếng sáo bị bóp méo. Đặt điện thoại lên giá đỡ, đừng cầm tay.

Micro USB

Một micro USB cắm thẳng vào máy tính là bước nâng cấp đáng tiền nhất: tiếng dày và rõ hơn điện thoại rõ rệt, lại dễ dùng.

Micro rời và card âm thanh

Khi muốn chất lượng cao hơn, dùng micro condenser cắm qua card âm thanh (soundcard). Micro condenser bắt tiếng chi tiết nhưng cũng bắt cả tiếng ồn phòng, nên càng cần phòng yên tĩnh. Nhớ bật nguồn 48V (phantom) trên card nếu micro yêu cầu.

Dù dùng gì, hãy có thêm một tai nghe kín (loại chụp tai, không lọt tiếng) để nghe beat khi thu.

3. Đặt micro: đừng chĩa thẳng vào lỗ thổi

Đây là lỗi phổ biến nhất. Đặt micro ngay trước lỗ thổi sẽ thu toàn tiếng gió, tiếng hơi phì phò. Tiếng sáo phát ra từ cả lỗ thổi, các lỗ bấm và đầu sáo, nên micro cần đặt đủ xa để "nghe" được cả cây sáo:

  • Khoảng cách 30 đến 60 cm tính từ thân sáo.

  • Cao ngang sáo, hướng vào khoảng giữa thân hoặc hơi lệch về phía các lỗ bấm, không hướng thẳng vào miệng.

  • Thử vài vị trí, mỗi chỗ thổi một đoạn ngắn rồi nghe lại bằng tai nghe, giữ chỗ tiếng tròn và ít tiếng gió nhất.

Gần quá thì tiếng hơi nhiều, xa quá thì tiếng phòng nhiều. Giữ cùng một tư thế đứng hoặc ngồi trong suốt lần thu để tiếng không lúc to lúc nhỏ.

4. Chỉnh mức thu: thà nhỏ một chút còn hơn vỡ tiếng

Sáo trúc ở quãng cao to hơn quãng thấp rất nhiều. Vì vậy hãy thổi thử đoạn to nhất, cao nhất của bài rồi chỉnh mức thu (gain) sao cho vạch đo không bao giờ chạm vùng đỏ; đỉnh khoảng -12 đến -6 dB là an toàn. Tiếng thu nhỏ có thể tăng lên sau, còn tiếng đã vỡ thì không cứu được.

Nếu ứng dụng cho chọn định dạng, hãy thu WAV, 44,1 hoặc 48 kHz, 24-bit. Chỉ xuất ra MP3 ở bước cuối cùng.

5. Thu cùng beat

  1. Đưa beat về đúng tông cây sáo: nếu beat lệch tông, dùng công cụ chuyển tông beat để chuyển cho khớp cây sáo bạn định thổi, tốc độ vẫn giữ nguyên.

  2. Nghe beat qua tai nghe kín, không bật loa. Beat lọt vào micro sẽ làm tiếng sáo bị lẫn, không tách ra được.

  3. Thu tiếng sáo thành một phần riêng trên máy tính, rồi ghép với beat sau. Phần mềm miễn phí như Audacity hay BandLab đủ dùng cho việc này.

  4. Thu nhiều lần, rồi chọn và ghép những đoạn hay nhất. Người chuyên nghiệp cũng hiếm khi thu một lần là xong.

6. Chỉnh tiếng nhẹ tay

Bản thu tốt chỉ cần chỉnh rất ít. Thứ tự mình hay làm:

  • Cắt đầu cuối và các đoạn nghỉ có tiếng ồn.

  • Giảm ồn nhẹ nếu có tiếng rè nền. Đừng giảm quá tay, tiếng sáo sẽ bị méo, nghe như dưới nước.

  • Lọc bớt tiếng trầm dưới khoảng 100 Hz (low cut) để bỏ tiếng ù, tiếng rung sàn mà sáo không cần tới.

  • Giảm bớt chói ở quãng cao nếu nghe gắt tai.

  • Thêm vang vừa phải: một chút reverb làm tiếng sáo mềm và có không gian, nhưng nhiều quá sẽ nhoè và che mất kỹ thuật láy, luyến.

  • Cân âm lượng với beat: tiếng sáo rõ nhưng không lấn át, nghe trên cả tai nghe lẫn loa điện thoại.

7. Nếu quay cả video

Đặt máy quay sao cho thấy rõ tay bấm và mặt bạn, ánh sáng chiếu từ phía trước. Hình có thể quay bằng điện thoại, còn tiếng nên thu riêng bằng micro rồi ghép vào video: chất lượng âm thanh sẽ tốt hơn hẳn tiếng thu từ máy quay.

Những lỗi hay gặp

  • Micro đặt quá gần lỗ thổi: tiếng gió, tiếng hơi.

  • Mức thu quá cao ở quãng cao: vỡ tiếng, rè.

  • Phòng trống, tường cứng: tiếng vang ù.

  • Bật loa nghe beat khi thu: beat lọt vào tiếng sáo.

  • Beat lệch tông so với cây sáo: thổi đúng nốt vẫn nghe "phô".

  • Thêm quá nhiều vang và giảm ồn quá tay.

Thu âm cũng là một cách tập rất hay: nghe lại bản thu, bạn sẽ nhận ra hơi nào chưa đều, nốt nào chưa tròn mà khi thổi không để ý. Chúc bạn có những bản thu thật ưng ý, và nếu có kinh nghiệm riêng, hãy viết bài chia sẻ trên Cảm Âm Chuẩn nhé!